Povodom svetskog dana Holokausta: evo gde su bili logori na teritoriji današnje Srbije

Teško da postoji išta zlokobnije što se na ovoj planeti Zemlji desilo tokom svog postojanja, od perioda Holokausta, perioda u kojem je jedan narod sistematski uništavan. Upravo zbog toga Međunarodni dan sećanja na žrtve Holokausta ustanovljen je 2005. godine rezolucijom Generalne skupštine Ujedinjenih nacija. Taj dan je 27. januar. Dan kada ceo svet ćuti pred žrtvama nacističkog zla.

Piše: Vugl (redakcija@vugl.rs)

// Foto: Wikimedia Commons (Pinki)

 

Na teritoriji današnje Republike Srbije bilo je više logora. Kroz njih su prošli najviše Jevreji, Srbi i Romi, ali i oni drugi koji su pružali nekakvu vrstu revolta prema nemačkoj okupaciji. Ako bi se gledala današnja mapa Srbije u tom periodu, ona je bila izdeljena između Mađarske, Bugarske, Italije i Nezavisne Države Hrvatske. Sve ostalo je stavljeno pod direktnu nemačku upravu. Ovo je samo osnovni podaci o koncetracionim logorima koji su bili na području današnje Srbije.

 

Logor Sajmište (septembar 1941. – jul 1944.)

Ovaj logor je takođe imao i naziv „Prihvatni logor Zemun“. Prema sačuvanim istorijskim izvorima, u Prihvatni logor Zemun dovedeno je ukupno 31.972 zatočenika oba pola, svih uzrasta, uglavnom Srba, ali i Jevreja, Hrvata, Muslimana, Grka, Albanaca i drugih. U logoru ili neposredno posle odvođenja iz logora život je izgubilo ukupno 10.636 zatočenika, odnosno svaki treći (prosečno 13 žrtava na dan). Ove brojeve treba smatrati približnom donjom granicom broja dovedenih i broja umrlih ili ubijenih zatočenika.

Sa druge strane, prema podacima Helsinškog odbora za ljudska prava u Srbiji kroz ovaj logor je prošlo oko 50.000 ljudi, a 20.000 je ubijeno.

Logor Crveni krst u Nišu (april 1941. – septembar 1944.)

Logor je bio smešten u blizini železničke stanice „Crveni krst“ u Nišu. Prema podacima posleratne Zemaljske komisije za utvrđivanje ratne štete, kroz logor je za vreme okupacije prošlo oko 30.000 zatvorenika, a 10.000 logoraša i zatvorenika iz drugih zatvora u gradu streljano je na Bubnju kod Niša. Ne može se tačno utvrditi broj zbog uništenja tragova i dokaza.

 

Logor Banjica (jul 1941. – oktobar 1944.)

Logor na Banjici bio je najveći koncentracioni logor na području okupirane Srbije. Podaci govore da je kroz ovaj logor prošlo 23.697, a da je najmanji broj žrtava 3.849.

 

Logori u Šapcu (jun 1941. – septembar 1944.)

Na teritoriji Šapca od juna 1941. do septembra 1944. postojala su tri logora: logor zatvoru u Okružnom sudu (prvom osnovanom), logor u kasarnama na mestu zvanom Senjak i logor u barakama na Savi. Logori u Šapcu bili su neka vrsta sabirnih logora ili usputnih stanica, u kojima se zatočenici nisu dugo zadržavali. Stalno se menjao sastav i broj zatočenika, jedni su streljani ili internirani u druge logore, a na njihovo mesto dolazili su drugi koju su doživeli sudbinu svojih prethodnika. Za četiri godine okupacije kroz logore u Šapcu prošlo je preko 30.000 zatočenika od kojih je na streljanje izvedeno preko 3.000 lica.

 

Topovske šupe (avgust 1941. – decembar 1941.)

„Odavde su Hitlerovi vojnici od 22. avgusta do 12. decembra 1941. godine zatvorenike vodili na streljanje: 100 talaca za jednog ubijenog, 50 talaca za jednog ranjenog Nemca. Pre 72 godine odavde su u smrt odveli mog oca, starog tada 42 godine, ginekologa, rezervnog sanitetskog potpukovnika vojske Kraljevine Jugoslavije, koji je dospeo u ratno zarobljeništvo“, napisao je Ivan Ivanji za nedeljnik „Vreme“.

Naime, iz ovog logora su za to kratko vreme odvođeni na streljanje „sto ljudi za jednog ubijenog nemačkog vojnika“. Procenjuje se da je kroz njega prošlo od 5.000 do 6.500 ljudi, a da je od toga oko 3.500 ljudi odvedeno u smrt.